ARTYKUŁY

dr Emilia Mikołajewska specjalista fizjoterapii
 Moje CV | Moje publikacje | Moje badania | Konsultacje | Kontakt | Indeksator | English version
Strona główna
Linki
Metryka strony
Nakarm glodne dziecko - wejdz na strone www.Pajacyk.pl


Medycyna Oparta na Faktach w fizjoterapii i rehabilitacji
[Evidence Based Medicine in physiotherapy and rehabilitation]

dr Emilia Mikołajewska specjalista fizjoterapii

Medycyna Oparta na Faktach (ang. Evidence Based Medicine – EBM, zbliżone pojęcia to EBP, POWAP i inne) jest pomostem pomiędzy badaniami naukowymi a praktyką kliniczną. W ogólnym ujęciu stanowi ona zbiór standardów i procedur postępowania (paradygmat) umożliwiający wyszukiwanie, weryfikację oraz selekcję wyników aktualnych badań naukowych w celu wykorzystania ich do podejmowania decyzji w codziennej praktyce klinicznej. Umiejętne wykorzystanie EBM umożliwia zatem podniesienie efektywności i/lub skrócenie terapii/rehabilitacji dzięki zastosowaniu u danego pacjenta właściwej terapii we właściwym czasie.

Rehabilitacja i fizjoterapia jest szczególnie ważnym polem zastosowania EBM. Nie bez przyczyn panuje pogląd, że metody rehabilitacyjne powinny być tak samo przebadane i wiarygodne, jak np. interwencje chirurgiczne czy terapie lekowe. Jest to tym istotniejsze, im częściej fizjoterapeuci pracują w ramach wielodyscyplinarnych zespołów terapeutycznych. Ww. podejście czyni z rehabilitacji i fizjoterapii nauki na nowoczesne i rozwijające się. Stąd konieczność ciągłego podnoszenia kwalifikacji, standaryzacji (w tym międzynarodowa, jak np. w metodach NDT-Bobath i PNF) kwalifikacji fizjoterapeutów i innych specjalistów medycznych związanych z fizjoterapią i rehabilitacją, weryfikacji efektywności metod i technik fizjoterapeutycznych, wprowadzenia przejrzystych i jednolitych zasad podejmowania decyzji klinicznych oraz włączenie pacjenta w proces podejmowania decyzji (ang. patient-oriented goal setting).

Równie ważne jest wprowadzenie u fizjoterapeutów nawyku wykorzystywania w codziennej praktyce klinicznej wyników aktualnych, wysoce wiarygodnych badań naukowych oraz dyskusji i wymiany poglądów w tym zakresie. Jak każdy zawód medyczny, fizjoterapia również wymaga ciągłego dokształcania się, zarówno w ramach szkoleń i kursów, jak i samokształcenia oraz uczestnictwa w badaniach naukowych i konferencjach. Takie podejście powoduje z czasem wyłonienie się lokalnych autorytetów klinicznych i naukowych, co w fizjoterapii jest szczególnie korzystne.

Należy pamiętać, że EBM jest jedynie elementem całego procesu podejmowania decyzji klinicznych, który wymaga nie tylko wiedzy i doświadczenia, ale również logicznego myślenia i zdrowego rozsądku. Promowanie wskazówek klinicznych i modeli postępowania w fizjoterapii jest zdecydowanie bardzie wskazane niż tworzenie sztywnych procedur. Silne promowanie proceduralnego i mało twórczego podejścia w fizjoterapii może bowiem doprowadzić do spowolnienia lub wręcz zahamowania jej rozwoju. Z drugiej strony za stwierdzeniem, że za efektywnością danej metody czy techniki fizjoterapeutycznej nie przemawiają istotne w danym przypadku, wiarygodne i aktualne badania kliniczne odpowiedniej klasy (gdzie klasa I ma najwyższą wartość, IV najniższą) powinny iść dyskusje, opinie lokalnych autorytetów klinicznych, dydaktycznych i naukowych, a może wręcz zainicjowanie wspólnych badań naukowych w dyskutowanym obszarze.

Warto zauważyć, że EBM nie zamyka się na różne źródła wiedzy. Ciekawe spojrzenie z tej perspektywy na korzystanie ze źródeł internetowych w praktyce fizjoterapeuty opartej na EBM zawarłam w pracy mojego współautorstwa „EBM w fizjoterapii – wiarygodność źródeł internetowych” [piśmiennictwo poniżej].

Paradygmat EBM jest coraz częściej uważany za standardową część praktyki klinicznej w fizjoterapii i rehabilitacji. Świadczą o tym chociażby prace taki jak “Evidence-Based Review of Stroke Rehabilitation: executive summary, 12th edition” [Teasell R. i wsp., Top Stroke Rehabil., 2009, 16(6): 463-488.] czy “Evidence-based physiotherapeutic strategies for musculoskeletal pain” [Lange U. i Müller-Ladner U., Z Rheumatol., 2008, 67(8): 658-660, 662-664, artykuł w j. niemieckim].

Dzięki szerszemu wykorzystaniu EBM wszyscy fizjoterapeuci mogą odnieść zdecydowaną korzyść: fizjoterapia będzie postrzegana jako samodzielna, nowoczesna nauka, posiadająca własny sprawdzony warsztat (metody fizjoterapeutyczne, wskazówki kliniczne, standardy postępowania, metodyki nauczania) oraz odpowiednio przygotowaną kadrę o łatwych do porównania kompetencjach.

Ciągła weryfikacja metod fizjoterapeutycznych umożliwia zapewnienie pacjentom najlepszej dostępnej aktualnie terapii, wpływając na podwyższenie ich jakości życia. Zadowolenie pacjenta oznacza w dłuższej perspektywie wyższy prestiż zawodu fizjoterapeuty i korzystne zmiany w kierunku podwyższenia znaczenia fizjoterapii jako dziedziny klinicznej oraz nauki.


Piśmiennictwo dla osób szczególnie zainteresowanych (kolejność alfabetyczna):
  1. Bernhardt J., Legg L. Postępowanie oparte na dowodach naukowych. W: Lennon S., Stokes M. (red.) Kwolek A. (red. wyd. polskiego) Fizjoterapia w rehabilitacji neurologicznej. Elsevier Urban&PArtner Wroclaw 2009, str. 3-13.
  2. Buetow S. A. Metatheory, change and evidence-based medicine. A commentary on Isaac & Franceschi (2008). J Eval Clin Pract., 2008, 14(5): 660-662.
  3. Holmes D., Gagnon M. Evidence to practice and practice to evidence: misunderstanding the epistemic incommensurability. A commentary on Isaac & Franceschi (2008). J Eval Clin Pract., 2008, 14(5): 663-664.
  4. Isaac C. A., Franceschi A. EBM: evidence to practice and practice to evidence. J Eval Clin Pract., 2008, 14(5): 656-659.
  5. Mikołajewska E. Dominujące trendy we współczesnej rehabilitacji. Niepełnosprawność i Rehabilitacja, 2010, 1: 87-102.
  6. Mikołajewska E., Mikołajewski D. EBM w fizjoterapii – wykorzystanie zasobów internetowych. Rehabilitacja w Praktyce, 2008, 4: 50-52.
  7. Mikołajewska E. Medycyna oparta na faktach w fizjoterapii. Valetudinaria, 2007, 2: 88-91.
  8. Oostendorp R. A. B., Nijhuis – van der Sanden M. W. G., Heerkens Y. F. i wsp. Rehabilitacja medyczna i fizjoterapia oparte na wiarygodnych i aktualnych publikacjach – ocena krytyczna. Rehabilitacja Medyczna, 2008, 1: 9-15.
  9. Płaszewski M. Praktyka oparta na dowodach – zasady i kierunki rozwoju Evidence Based Medicine w fizjoterapii. Rehabilitacja Medyczna, 2006, 10(1): 1-8.